Istorija manastira Ravanica

0
723

Istorija srpskog srednjevekovnog manastira ravanica kod Ćuprije je usko vezana za srpski narod pred Kosovski boj, ali i njegovu potonju istoriju. U srednjevekovnoj Srbiji se naročito vodilo računa o biranju lokacije na kojoj će se podići manastir, pa je tako bilo i za manastir Ravanicu kod Ćuprije. Daleke 1375. godine je Državni sabor tadašnje Srbije doneo odluku da se podigne zadužbina velikog srpskog cara Lazara Hrebeljanovića i da u toj zadužbini bude i sahranjen.

Kako je odlučeno da manastir Ravanica kod Ćuprije bude podignut u dolini, nadomak istoimene reke, po kojoj i dobija naziv, a ispod Kučajskih planina, bilo je neophodno da se podignu visoki bedemi koji će ga štititi.

Manastirski kompleks je bio sačinjen od glavne crkve posvećene Vaznesenju Gospodnjem, konaka, trpezarije i drugih pomoćnih obejkata, a smatra se da je bio opasan bedemima sa ukupno sedam kula.

Postoji čak i epska narodna pesma koja opsiuje zidanje manastira Ravanica, mada ne postoje dokazi da je potpuno istinita. Pretpostavlja se da je za gradnju zadužbine cara Lazara bio zadužen čuveni Rade Neimar, koji je opevan i u pomenutoj narodnoj pesmi. Na jednoj od tih sedam kula, za koju se smatra da je nosila naziv Lazareva kula, otkriven je i natpis izrađen od cigala, na kome je ostalo zabeleženo čija je zadužbina manastir Ravanica kod Ćuprije : ” Lazar, ktitor ovog svetog mesta. ”

Nakon nekoliko godina, manastir Ravanica kod Ćuprije dobija i pripratu. Car Lazar je izdao posebnu povelju u kojoj je naveo razlog zašto je podignuta njegova zadužbina manastir Ravanica kod Ćuprije, koja je danas ženski manastir na čelu sa igumanijom Marijom. Kako je car Lazar naveo u povelji, želeo je da se zahvali Bogu za sve što mu je pružio u životu, uključujući i to što je mogao da vodi svoj narod. Tom prilikom je sveti car Lazar načinio i tipik za svoju zadužbinu, na čije je čelo postavio Arsenija za igumana manastira.

Ne treba zaboraviti ni vrlo važan podatak koji se odnosi na zadužbinu cara Lazara, a koja se tiče finansijskih sredstava za izdržavanje manastira. Naime, istorija beleži da je car Lazar darovao manastiru Manasija čak 146 sela, 2 zaseoka i 3 crkve – metoha, kako bi se izdržavao. Takođe, manastir Ravanica kod Ćuprije dobija i prihod od novobrdske carine, skelarine, te brojne vočnjake, vinograde, sve u svemu izuzetno velike prihode za ono doba. Većina pomenutih sela se nalazi u samoj okolini manastira, mada su neka i u drugim okruzima tadašnje Srbije. A kako stoji u povelji koju je car Lazar ostavio : ” I sve što priložih, ne uzeh ničiju baštinu niti silom oteh, nego otkupih ili zamenih, kako je ko želeo. ”

Istorija manastira je bila puna stradanja. Sam manastir Ravanica kod Ćuprije, koji je danas u sastavu Eparhije braničevske je često paljen i rušen. Kako je ubrzo po izgradnji manastira sveti car Lazar stradao na Kosovu, Srbija se našla u vrlo teškom položaju, pa i mnogi srpski manastiri. Kompleks manastira Ravanice je takođe često bio meta napadača, ali zanimljivo je da glavna crkva nije oskrnavljena, barem ne u velikoj meri.

Ostalo je zabeleženo da, iako surovi turski vojnici nisu oštetili samu manastirsku crkvu, ipak su pokrali mnoge relikvije i sve što su našli u njoj a da je bilo zlatno ili srebrno.

Postoje materijalni dokazi da je u drugoj polovini manastir Ravanica kod Ćuprije radio, a bio je pretvoren u u takozvani timar, te da je u to doba bio muški manastir. Timar je bio zapravo vojničko imanje, koje je imalo obavezu da ispunjava dužnosti prema turskoj vlasti. Nažalost, već početkom 16. veka istorija beleži podatke o timaru ovog manastira koji nisu ni malo ohrabrujući, jer je u njima navedeno da on više ne postoji, to jest da je to nenaseljeno područje i da na njemu nema ljudi, odnosno radne snage. Srećom, manastirsko bratstvo je postojalo i dalje, a bilo je smešteno u posebnom delu imanja, takozvanom vakufu. Postojeći podaci potvrđuju da je manastirsko bratstvo činilo 24 monaha, jeromonaha i jerođakona, na čijem je čelu bio iguman.

Iako je car Lazar ostavio pozamašno imanje od koga je trebalo da se izdržava njegova zadužbina, manastir Ravanica kod Ćuprije tokom 17. veka prima izdržavanje od ruskih careva i vlaških vojvoda, o čemu svedoče brojni pisani tragovi. A krajem 17. veka nastupa još teži period za ovaj srpski srednjevekovni manastir. Bilo je to u doba neposredno pre Velike seobe Srba 1690. godine, a nakon Bečkog rata. Kako je u to doba manastir Ravanica kod Ćuprije još intenzivnije napadan, pa i rušen i paljen, mnogi monasi odlučuju da krenu za patrijarhom Arsenijem III Čarnojevićem, ali ne zaboravljaju da ponesu i mošti svetog cara Lazara. Nakon više od mesec dana pešačenja stigli su u Sent Andreju, gde su podigli omanju drvenu crkvu u koju su položili mošti svog ktitora.

Tamo su boravili nekoliko godina, nakon kojih stižu i do Fruške gore. Preostali monasi su na Fruškoj gori pronašli, tada opusteli manastir Vrdnik, te su se potrudili da ga obnove koliko su mogli, a glavnu crkvu manastira su posvetili Vaznesenju Hristovom, iako je prvobitno bila posvećena Svetom Jovanu Krstitelju. Kako se pretpostavlja, ravanički monasi su to učinili želeći da očuvaju uspomenu na zadužbinu cara Lazara, manastir Ravanicu. Još od tada se često može čuti da se fruškogorski manastir Vrdnik naziva i Mala Ravanica. U tu crkvu su položili mošti ktitora manastira, gde ostaju sve do 1941. godine, kada opet bivaju prenete u Sabornu crkvu, nadomak zgrade Beogradske patrijaršije. Mošti cara Lazara su kasnije ponovo vraćene u njegovu zadužbinu. Zbilo se to 1989. godine, kada je obeleženo 600 godina od Kosovske bitke. Od tada se mošti svetog cara Lazara nalaze ispred ikonostasa u njegovoj zadužbini, koja danas pripada Eparhiji braničevskoj.

manastir ravanica istorija